Wat is mindfulness?

Mindfulness betekent: je bewust zijn van wat er gebeurt. En in contact zijn met wat je daarbij ervaart. Je drinkt bewust een kop thee, voelt de warmte van het theekopje en bent je bewust van de geur en de smaak van de thee. Dat is mindful theedrinken.


Mindfulness is van alle tijden. Laten we eens luisteren naar enkele pioniers die aan de basis staan van de hedendaagse belangstelling voor mindfulness in de westerse wereld. Eerst Jon Kabat-Zinn die mindfulness een plaats gaf binnen de gezondheidszorg. Vervolgens Segal, Williams en Teasdale die voortbouwden op Jon’s werk en de effecten van mindfulness op terugkerende depressies onderzochten. En tenslotte de boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh, wiens werk en leven in het teken staan van mindfulness.

Jon Kabat-Zinn, oprichter en eerste directeur van het Center for Mindfulness aan de universiteit van Massachusetts, is de ontwerper van het Mindfulness-Based Stress Reduction programma (MBSR). In zijn hoofdwerk (Kabat-Zinn, 1990) zegt hij:

“Eenvoudig gezegd is oplettendheid [mindfulness]: je van elk moment bewust zijn. Oplettendheid wordt ontwikkeld door doelbewust aandacht te schenken aan dingen waar we gewoonlijk niet bij stilstaan. Het is een systematische aanpak om nieuwe manieren van controle en wijsheid in ons leven te ontwikkelen, gebaseerd op ons innerlijk vermogen tot ontspanning, aandacht, bewustzijn en inzicht.” (p. 20).

In navolging van Kabat-Zinn ontwierpen Segal, Williams en Teasdale hun Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (MBCT, Segal e.a., 2002). Ze ontlenen hun definitie aan het werk van Kabat-Zinn:

“Aandachtgerichtheid [mindfulness] houdt in dat je aandacht geeft op een speciale manier: doelbewust, op het moment zelf en niet-oordelend.” (p. 114).

Van de hand van de boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh verscheen in 1975 een bijzonder boekje, The Miracle of Mindfulness – A Manual on Meditation. Het is in feite één lange brief die hij schreef aan zijn vriend en leerling Quang. Als staflid van de door Nhat Hanh opgerichte School of Youth for Social Service werd Quang geconfronteerd met het leed en de verschrikkingen van de Vietnamoorlog. Thich Nhat Hanh schrijft zijn vriend:

“Je zou je kunnen afvragen: hoe kun je dan ook nog bewuste aandacht [mindfulness] beoefenen? Mijn antwoord is: je hele aandacht op het werk richten, oplettend zijn en klaarstaan om iedere onvoorziene situatie op een kundige en verstandige manier aan te pakken – dat is bewuste aandacht.” (p. 19-20)


Literatuur

Kabat-Zinn, Jon (1990). Full Catastrophe Living. Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness.New York: Dell Publishing. (De meest recente Nederlandse vertaling verscheen in 2014 bij uitgeverij Altamira onder de titel Gezond leven met mindfulness).

Nhat Hanh, Thich (1975). The Miracle of Mindfulness. A Manual on Meditation. Boston: Beacon Press. (De meest recente Nederlandse uitgave verscheen in 2016 bij uitgeverij Ten Have onder de titel Het wonder van mindfulness).

Segal, Z., J. Williams & J. Teasdale (2002). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression. A new approach to preventing relapse. New York: The Guilford Press (De tweede editie van dit standaardwerk voor professionals verscheen in 2013 bij uitgeverij Nieuwezijds onder de titel Mindfulness en cognitieve therapie bij depressie).